Odprawa emerytalna 2026 - komu przysługuje i w jakiej sytuacji?
W 2026 roku odprawa emerytalna co do zasady nadal przysługuje pracownikowi, który spełnia warunki do emerytury i którego stosunek pracy ustał w związku z przejściem na emeryturę. Podstawowa wysokość z Kodeksu pracy to co najmniej jednomiesięczne wynagrodzenie. To jednak nie oznacza, że każdy dostanie dokładnie jedną pensję. W części przypadków przepisy szczególne albo regulacje wewnętrzne przewidują wyższe kwoty. Najważniejsze jest też to, że odprawa nie przysługuje za sam wiek emerytalny. Musi istnieć realny związek między zakończeniem zatrudnienia a przejściem na emeryturę. Pracownik może ją dostać tylko raz.
Z tego artykułu dowiesz się
- komu przysługuje odprawa emerytalna w 2026 roku
- kiedy musi istnieć związek z przejściem na emeryturę
- ile wynosi odprawa według Kodeksu pracy
- kiedy odprawa może być wyższa niż jedna pensja
- czy przysługuje po zleceniu albo B2B
- czy można dostać odprawę dwa razy
- kiedy warto dokładnie przeanalizować swoją sytuację
Komu przysługuje odprawa emerytalna?
Podstawowa zasada wynika wprost z Kodeksu pracy. Odprawa emerytalna przysługuje pracownikowi, który:
- spełnia warunki uprawniające do emerytury
- kończy stosunek pracy
- a ustanie tego stosunku pracy pozostaje w związku z przejściem na emeryturę.
To oznacza, że kluczowe są 3 elementy jednocześnie. Samo osiągnięcie wieku emerytalnego nie wystarcza. Sama decyzja ZUS też nie zawsze wystarczy, jeśli pracownik nadal pracuje i nie kończy zatrudnienia. Z drugiej strony sama rezygnacja z pracy bez przejścia na emeryturę również nie daje automatycznie prawa do odprawy. Przepis wymaga połączenia tych okoliczności w jedną sytuację życiową i pracowniczą.
W praktyce najczęściej odprawa przysługuje wtedy, gdy:
- pracownik rozwiązuje umowę i przechodzi na emeryturę
- pracodawca rozwiązuje umowę, a pracownik w związku z tym przechodzi na emeryturę
- strony kończą zatrudnienie porozumieniem stron, a pracownik bezpośrednio przechodzi na emeryturę.
W jakiej sytuacji odprawa emerytalna naprawdę się należy?
Najwięcej sporów dotyczy właśnie słów w związku z przejściem na emeryturę. To bardzo ważny element. Nie chodzi o sam fakt, że ktoś ma już wiek emerytalny albo teoretycznie mógłby pobierać świadczenie. Chodzi o to, czy zakończenie stosunku pracy jest powiązane z przejściem na emeryturę w sensie faktycznym. Kodeks pracy nie uzależnia odprawy od konkretnego trybu rozwiązania umowy, ale wymaga właśnie tego związku.
Najprościej można to rozumieć tak:
- pracownik kończy zatrudnienie i korzysta z uprawnień emerytalnych
- między rozwiązaniem umowy a przejściem na emeryturę nie ma długiej, przypadkowej przerwy,
- z okoliczności sprawy wynika, że zakończenie pracy było elementem przejścia na emeryturę. .
To ważne również dlatego, że osiągnięcie wieku emerytalnego samo w sobie nie może być wyłączną przyczyną wypowiedzenia umowy przez pracodawcę.
Ile wynosi odprawa emerytalna w 2026 roku?
Według Kodeksu pracy podstawowa odprawa emerytalna wynosi jednomiesięczne wynagrodzenie. To minimum ustawowe dla pracownika objętego ogólnymi zasadami Kodeksu pracy. Z kolei, przepisy wewnątrzzakładowe mogą przewidywać korzystniejsze warunki – wyższą odprawę emerytalną.
W typowej sytuacji wygląda to tak:
- minimum z Kodeksu pracy – 1 miesięczne wynagrodzenie
- możliwe wyższe świadczenie – jeśli wynika to z przepisów szczególnych, układu zbiorowego, regulaminu wynagradzania albo innych regulacji zakładowych..
To oznacza, że nie ma jednej uniwersalnej kwoty dla wszystkich pracowników w Polsce. U jednego pracownika odprawa będzie równa jednej miesięcznej pensji, a u innego może być wyższa, bo tak stanowią przepisy szczególne albo regulaminy obowiązujące u pracodawcy.
Szybkie porównanie
Sytuacja | Co najmniej przysługuje |
pracownik objęty ogólnym Kodeksem pracy | 1 miesięczne wynagrodzenie |
pracownik z korzystniejszymi regulacjami zakładowymi lub szczególnymi | więcej, jeśli przewidują to przepisy lub regulamin |
Czy odprawa zawsze wynosi tylko jedną pensję?
Nie zawsze. Jedna pensja to ustawowe minimum wynikające z Kodeksu pracy. Przepisy wewnątrzzakładowe mogą przewidywać korzystniejsze warunki. Dodatkowo obowiązek wypłaty wyższej odprawy może wynikać z przepisów szczególnych dotyczących niektórych grup zawodowych.
Dobrym przykładem są nauczyciele. Z informacji opublikowanej w serwisie gov.pl wynika, że od 1 stycznia 2026 r. w Karcie Nauczyciela wprowadzono progi stażu pracy wpływające na wysokość odprawy emerytalnej:
- po 10 latach pracy – 2 miesięczne wynagrodzenie
- po 15 latach pracy – 3 miesięczne wynagrodzenie
- po 20 latach pracy – 6 miesięczne wynagrodzenie.
Czy w 2026 roku staż pracy może wpłynąć na odprawę emerytalną?
W 2026 roku temat stażu pracy stał się szczególnie ważny. Od 1 stycznia 2026 r. w sektorze finansów publicznych, a od 1 maja 2026 r. u pozostałych pracodawców obowiązują nowe zasady doliczania do stażu pracy części wcześniejszej aktywności zawodowej poza klasycznym etatem, na przykład okresów działalności gospodarczej, zlecenia czy pracy za granicą. Nowe okresy mogą mieć znaczenie dla innych uprawnień pracowniczych, jeśli ich nabycie lub wysokość zależą od długości stażu pracy.
W praktyce oznacza to:
- przy zwykłej kodeksowej odprawie minimalnej staż nie zmienia podstawowego minimum 1 miesiąca
- przy świadczeniach zależnych od stażu, wynikających z przepisów szczególnych albo regulacji zakładowych, nowy sposób liczenia stażu może podnieść wysokość odprawy
- w 2026 roku trzeba szczególnie uważać na to, czy pracodawca prawidłowo policzył okresy działalności, zlecenia albo innej aktywności zawodowej.
Chcesz uzyskać odprawę? Skontaktuj się z nami!
Czy odprawa emerytalna przysługuje tylko pracownikowi na etacie?
Tak w sensie kodeksowym chodzi o pracownika, czyli osobę zatrudnioną w ramach stosunku pracy. Art. 92¹ Kodeksu pracy mówi wprost o pracowniku, którego stosunek pracy ustał w związku z przejściem na emeryturę. To oznacza, że podstawowa odprawa emerytalna jest uprawnieniem ze stosunku pracy.
Prawa do odprawy nie mają osoby pracujące na podstawie umów cywilnoprawnych.
Najważniejszy wniosek jest więc prosty:
- etat – tak, to klasyczny przypadek odprawy emerytalnej
- zlecenie lub B2B – sama taka forma współpracy nie daje kodeksowej odprawy emerytalnej
- trzeba zawsze sprawdzić, czy rzeczywiście istniał stosunek pracy, a nie tylko umowa nazwana zleceniem.
Czy odprawę emerytalną można dostać drugi raz?
Nie. Kodeks pracy stanowi wprost, że pracownik, który otrzymał odprawę, nie może ponownie nabyć do niej prawa.
W praktyce trzeba zapamiętać 3 ważne zasady:
- odprawa emerytalna albo rentowa jest jednorazowa
- jeśli ktoś dostał już odprawę, późniejsze przejście na emeryturę nie daje automatycznie nowej odprawy emerytalnej.
To bardzo częsta pułapka. Niektórzy zakładają, że skoro zmieniają pracodawcę albo wracają do pracy po pobieraniu świadczenia, to później przy kolejnym rozstaniu znów dostaną odprawę. Na gruncie ogólnej zasady kodeksowej tak się nie dzieje.
Kiedy odprawa emerytalna nie przysługuje?
Najczęściej problem pojawia się wtedy, gdy brakuje jednej z podstawowych przesłanek. Odprawa nie przysługuje automatycznie za sam wiek, za samo rozwiązanie umowy ani za samą możliwość przejścia na emeryturę. Musi być spełniony pełny zestaw warunków wynikający z art. 92¹ Kodeksu pracy.
Najczęstsze sytuacje, w których odprawa może nie przysługiwać:
- pracownik już wcześniej dostał odprawę emerytalno-rentową
- osoba nie była pracownikiem w rozumieniu Kodeksu pracy, lecz wykonywała pracę wyłącznie na podstawie zlecenia lub innej umowy cywilnoprawnej
- pracownik myli odprawę emerytalną z odprawą ekonomiczną przy zwolnieniu z przyczyn niedotyczących pracownika.
To ostatnie jest szczególnie ważne. Odprawa emerytalna i odprawa z tytułu zwolnień z przyczyn niedotyczących pracownika to dwa różne świadczenia, oparte na innych przepisach i innych przesłankach.
Co zrobić, jeśli pracodawca nie wypłaci odprawy?
Jeżeli pracownik spełnia warunki, a pracodawca nie wypłaca odprawy, powstaje roszczenie ze stosunku pracy o jej zapłatę. W praktyce oznacza to, że pracownik może dochodzić jej wypłaty, a przy sporze sąd ocenia, czy rzeczywiście spełnione były przesłanki przejścia na emeryturę i związku z ustaniem stosunku pracy.
Przed podjęciem dalszych kroków warto:
- sprawdzić świadectwo pracy i dokumenty rozwiązujące umowę
- ustalić, czy i kiedy zostało przyznane świadczenie emerytalne
- sprawdzić regulamin wynagradzania, układ zbiorowy albo przepisy szczególne dla danej grupy zawodowej
- ustalić, czy wcześniej nie była już wypłacona odprawa rentowa lub emerytalna
- policzyć prawidłowy staż, jeśli wysokość świadczenia zależy od lat pracy.
W 2026 roku ten ostatni punkt ma większe znaczenie niż wcześniej, bo nowe zasady liczenia stażu mogą wpływać na wysokość niektórych świadczeń pracowniczych.
Podsumowanie
Odprawa emerytalna w 2026 roku co do zasady przysługuje pracownikowi, który spełnia warunki do emerytury i którego stosunek pracy ustał w związku z przejściem na emeryturę. Podstawowe minimum z Kodeksu pracy to jednomiesięczne wynagrodzenie, ale w części przypadków świadczenie może być wyższe, jeśli tak stanowią przepisy szczególne albo regulacje obowiązujące u pracodawcy. Jeśli masz wątpliwości, czy rozwiązanie umowy rzeczywiście pozostaje w związku z przejściem na emeryturę albo czy pracodawca dobrze policzył wysokość świadczenia, warto przenalizować swoją sytuację i dokumenty przed podpisaniem porozumienia lub tuż po zakończeniu pracy.
FAQ
Czy odprawa emerytalna w 2026 roku nadal wynosi jedną pensję?
Kodeks pracy przewiduje minimum w wysokości jednomiesięcznego wynagrodzenia, ale przepisy wewnątrzzakładowe mogą przewidywać korzystniejsze warunki wypłaty odprawy.
Czy trzeba samemu złożyć wypowiedzenie, żeby dostać odprawę emerytalną?
Nie. Nie ma znaczenia, z czyjej inicjatywy i w jakim trybie rozwiązano stosunek pracy, o ile istnieje związek z przejściem na emeryturę.
Czy odprawa należy się za sam wiek emerytalny?
Nie. Musi dojść do ustania stosunku pracy w związku z przejściem na emeryturę.
Czy zleceniobiorca ma prawo do odprawy emerytalnej?
Nie, zleceniobiorca nie ma prawa do odprawy emerytalnej.
Czy w 2026 roku nauczyciele mogą dostać wyższą odprawę?
Tak. Od 1 stycznia 2026 r. przewidziano progi 2, 3 i 6 miesięcy wynagrodzenia po odpowiednio 10, 15 i 20 latach pracy.
Jak liczy się wysokość odprawy emerytalnej?
Do obliczenia wysokości odprawy stosuje się zasady obowiązujące przy ustalaniu ekwiwalentu pieniężnego za urlop wypoczynkowy.
radca prawny Katarzyna Klemba
Specjalistka w zakresie prawa pracy i spraw ZUS. Dzięki wieloletniemu doświadczeniu i licznym sukcesom zawodowym cieszy się zaufaniem klientów i opinią jednej z najlepszych prawniczek w kraju.
Potrzebujesz pomocy? Skontaktuj się z nami!
Zajrzyj też na nasze inne blogi!
