ZUS nie wydaje decyzji? Sprawdź, co zrobić po przekroczeniu terminu
Złożyłeś wniosek do ZUS, minęło kilka tygodni lub nawet miesięcy, a decyzji nadal nie ma? Przedłużające się postępowanie może być szczególnie problematyczne, gdy od rozstrzygnięcia zależy wypłata świadczenia, wysokość emerytury, podleganie ubezpieczeniom albo rozliczenia przedsiębiorcy.
Brak odpowiedzi ze strony ZUS nie oznacza jednak, że trzeba bezterminowo czekać. Przepisy przewidują możliwość działania również wtedy, gdy organ rentowy w ogóle nie wydał decyzji. W typowych sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych szczególne znaczenie ma upływ dwóch miesięcy od prawidłowego zgłoszenia roszczenia. Po tym czasie możliwe może być wniesienie odwołania do właściwego sądu pracy i ubezpieczeń społecznych.
Z tego artykułu dowiesz się:
- ile czasu ZUS ma na wydanie decyzji,
- czy każda sprawa w ZUS powinna zakończyć się w ciągu 30 dni,
- co oznacza dwumiesięczny termin w sprawach ZUS,
- co zrobić, jeśli ZUS nie odpowiada na wniosek,
- kiedy można odwołać się mimo braku decyzji,
- gdzie złożyć odwołanie od niewydania decyzji ZUS,
- co może zrobić sąd, gdy ZUS pozostaje bezczynny.
Ile czasu ma ZUS na wydanie decyzji?
Nie ma jednego terminu, który można zastosować do każdej sprawy prowadzonej przez ZUS. Termin zależy między innymi od rodzaju świadczenia, charakteru postępowania oraz tego, czy organ musi wcześniej wyjaśnić dodatkowe okoliczności.
Przykładowo w sprawach o emeryturę lub rentę ZUS wskazuje, że decyzję powinien wydać w ciągu 30 dni od wyjaśnienia ostatniej okoliczności niezbędnej do wydania decyzji. Nie zawsze będzie to więc 30 dni od samego złożenia wniosku. Jeżeli konieczne jest dostarczenie dokumentów, przeprowadzenie dodatkowych ustaleń albo zakończenie postępowania orzeczniczego, moment rozpoczęcia tego terminu może przypadać później.
Jeszcze inne terminy mogą wynikać z przepisów dotyczących konkretnego świadczenia. Przykładowo decyzja dotycząca jednorazowego odszkodowania z tytułu wypadku przy pracy powinna zostać wydana co do zasady w ciągu 14 dni od otrzymania odpowiedniego orzeczenia lekarza orzecznika lub komisji lekarskiej albo od wyjaśnienia ostatniej okoliczności potrzebnej do wydania decyzji.
Dlatego przed podjęciem dalszych kroków warto najpierw ustalić:
- czego dokładnie dotyczy złożony wniosek,
- kiedy ZUS go otrzymał,
- czy wniosek był kompletny,
- czy ZUS wzywał do uzupełnienia dokumentów,
- czy konieczne było przeprowadzenie badania lub innego postępowania wyjaśniającego,
- czy organ informował o przedłużeniu postępowania.
Czy ZUS zawsze ma 30 dni na odpowiedź?
Nie. Często spotykane stwierdzenie, że „ZUS ma 30 dni na wydanie decyzji”, jest zbyt dużym uproszczeniem.
W niektórych sprawach termin rzeczywiście wynosi 30 dni, ale może być liczony nie od dnia złożenia wniosku, lecz na przykład od dnia wyjaśnienia ostatniej okoliczności potrzebnej do rozstrzygnięcia sprawy.
Przykład:
Ubezpieczony składa wniosek o rentę. ZUS kieruje go na badanie lekarza orzecznika, następnie przeprowadzane jest dalsze postępowanie dotyczące dokumentacji medycznej. Sam fakt, że od złożenia wniosku upłynęło 30 dni, nie musi jeszcze oznaczać, że ZUS naruszył właściwy dla tej sprawy termin.
Nie oznacza to jednak, że organ może prowadzić postępowanie bez końca.
Dwa miesiące bez decyzji ZUS – dlaczego ten termin jest tak ważny?
W przypadku braku decyzji szczególnie ważny jest termin dwóch miesięcy.
Zgodnie z art. 83 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych odwołanie do sądu przysługuje również wtedy, gdy ZUS nie wyda decyzji w terminie dwóch miesięcy, licząc od dnia zgłoszenia wniosku o świadczenie lub inne roszczenie.
Podobne rozwiązanie przewiduje art. 477⁹ § 4 Kodeksu postępowania cywilnego. Jeżeli organ rentowy nie wyda decyzji w terminie dwóch miesięcy od dnia zgłoszenia roszczenia w sposób przewidziany przepisami, odwołanie można wnieść w każdym czasie po upływie tego terminu.
To bardzo istotna zasada.
Nie trzeba czekać, aż ZUS w końcu wyda decyzję odmowną. Przepisy pozwalają uruchomić kontrolę sądową również wtedy, gdy problemem jest właśnie brak rozstrzygnięcia.
ZUS nie wydaje decyzji – co zrobić krok po kroku?
Jeżeli od złożenia wniosku minął już dłuższy czas, warto działać metodycznie. Sam telefon do ZUS może pomóc ustalić, co dzieje się ze sprawą, ale w przypadku długotrwałego opóźnienia dobrze jest zadbać również o działania, które można później udokumentować.
1. Sprawdź, kiedy ZUS otrzymał wniosek
Pierwszym krokiem powinno być ustalenie dokładnej daty zgłoszenia roszczenia.
Dowodem może być między innymi:
- potwierdzenie złożenia dokumentu przez eZUS,
- urzędowe poświadczenie przedłożenia,
- potwierdzenie nadania lub odbioru przesyłki,
- kopia wniosku z pieczęcią ZUS,
- inne potwierdzenie przyjęcia dokumentów przez organ.
Data ta może mieć kluczowe znaczenie przy ustalaniu, czy upłynął już dwumiesięczny termin umożliwiający wniesienie odwołania od niewydania decyzji.
2. Sprawdź korespondencję z ZUS
Warto upewnić się, czy ZUS nie wysłał w międzyczasie wezwania do:
- uzupełnienia braków wniosku,
- przekazania dodatkowych dokumentów,
- złożenia wyjaśnień,
- stawienia się na badanie,
- wykonania innej czynności niezbędnej do dalszego prowadzenia sprawy.
Szczególną uwagę warto zwrócić na korespondencję elektroniczną na koncie eZUS.
Jeżeli organ oczekuje na dokumenty lub wykonanie określonej czynności przez zainteresowanego, ocena opóźnienia może wyglądać inaczej niż w sytuacji, w której kompletny wniosek od wielu tygodni pozostaje bez rozpoznania.
3. Ustal, czy dla danej sprawy obowiązuje szczególny termin
Nie należy automatycznie zakładać, że każda sprawa powinna zostać zakończona w identycznym czasie.
Inaczej może wyglądać postępowanie dotyczące:
- emerytury,
- renty,
- zasiłku chorobowego,
- świadczenia rehabilitacyjnego,
- jednorazowego odszkodowania,
- podlegania ubezpieczeniom społecznym,
- wysokości składek,
- rozliczeń przedsiębiorcy.
Dlatego dwumiesięczny termin należy odróżnić od terminów przewidzianych dla wydania konkretnych rodzajów decyzji.
4. Złóż pisemne zapytanie o stan sprawy
Jeżeli ZUS nie odpowiada, warto przed skierowaniem sprawy do sądu wystąpić pisemnie o informację dotyczącą postępowania oraz o niezwłoczne wydanie decyzji.
W piśmie można wskazać:
- datę złożenia wniosku,
- przedmiot sprawy,
- numer sprawy, jeśli został nadany,
- dotychczasową korespondencję z ZUS,
- czas, jaki upłynął od zgłoszenia roszczenia,
- żądanie niezwłocznego rozpoznania sprawy.
Takie pismo nie zastępuje odwołania przewidzianego przez Kodeks postępowania cywilnego, ale może pomóc ustalić przyczynę opóźnienia oraz dodatkowo udokumentować przebieg postępowania.
5. Po dwóch miesiącach rozważ odwołanie od niewydania decyzji
Jeżeli od prawidłowego zgłoszenia roszczenia upłynęły dwa miesiące, a ZUS nadal nie wydał decyzji, można skorzystać ze szczególnej procedury przewidzianej w art. 477⁹ § 4 Kodeksu postępowania cywilnego.
Co istotne, przepis nie wymaga, aby zainteresowany czekał kolejne tygodnie czy miesiące.
Po upływie dwóch miesięcy odwołanie z powodu niewydania decyzji można wnieść w każdym czasie, dopóki stan bezczynności trwa.
ZUS nie wydaje decyzji? Skontaktuj się z nami!
Jak liczyć dwa miesiące na wydanie decyzji przez ZUS?
Dwumiesięczny termin należy wiązać ze zgłoszeniem roszczenia w sposób przewidziany przepisami.
Jeżeli przykładowo prawidłowy wniosek wpłynął do ZUS 15 stycznia, dwumiesięczny okres co do zasady upływa 15 marca. Jeżeli decyzja nadal nie została wydana, od kolejnego dnia można rozważyć skorzystanie z odwołania dotyczącego niewydania decyzji.
W praktyce przed wniesieniem odwołania warto jednak dokładnie sprawdzić dokumentację. Znaczenie może mieć między innymi to, czy pierwotne pismo rzeczywiście zawierało konkretne roszczenie i pozwalało ZUS na wszczęcie właściwego postępowania.
Gdzie złożyć odwołanie, jeśli ZUS nie wydał decyzji?
Odwołanie kierowane jest do właściwego sądu pracy i ubezpieczeń społecznych, ale składa się je za pośrednictwem ZUS.
W zależności od rodzaju sprawy właściwy może być sąd okręgowy albo sąd rejonowy. Nie należy więc automatycznie kierować każdego odwołania do sądu okręgowego.
W praktyce pismo można zaadresować przykładowo:
Do właściwego Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
za pośrednictwem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych – Oddziału prowadzącego sprawę.
Taką drogę stosuje się również przy odwołaniu związanym z niewydaniem decyzji. Praktykę składania pisma za pośrednictwem ZUS potwierdzają również materiały Rzecznika Małych i Średnich Przedsiębiorców.
Co powinno zawierać odwołanie od niewydania decyzji ZUS?
W przypadku bezczynności nie ma jeszcze numeru decyzji, którą można byłoby zaskarżyć. Trzeba więc jednoznacznie wskazać, że odwołanie dotyczy niewydania przez ZUS decyzji w określonej sprawie.
W piśmie warto podać:
- imię, nazwisko i dane odwołującego się,
- właściwy sąd,
- jednostkę ZUS prowadzącą sprawę,
- datę złożenia wniosku,
- rodzaj zgłoszonego roszczenia,
- informację, że do dnia wniesienia odwołania decyzja nie została wydana,
- opis dotychczasowego przebiegu postępowania,
- wskazanie, że upłynęły dwa miesiące od zgłoszenia roszczenia,
- żądanie rozpoznania sprawy,
- odpowiednie wnioski dowodowe,
- podpis.
Do odwołania warto dołączyć dokument potwierdzający złożenie pierwotnego wniosku oraz istotną korespondencję prowadzoną z ZUS.
Co może zrobić sąd, gdy ZUS nie wydał decyzji?
Sąd nie ogranicza się wyłącznie do stwierdzenia, że ZUS działał zbyt wolno.
Jeżeli uwzględni odwołanie związane z niewydaniem decyzji, może:
- zobowiązać ZUS do wydania decyzji w określonym terminie, albo
- orzec co do istoty sprawy, jeżeli pozwalają na to okoliczności postępowania.
Jednocześnie sąd ocenia, czy niewydanie decyzji przez organ rentowy nastąpiło z rażącym naruszeniem prawa. Wynika to z art. 477¹⁴ § 3 Kodeksu postępowania cywilnego.
Oznacza to, że odwołanie może doprowadzić nie tylko do przyspieszenia działania ZUS, lecz w odpowiedniej sytuacji również do merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy przez sąd.
Czy trzeba najpierw składać ponaglenie do ZUS?
W internecie można spotkać porady sugerujące, że przy każdym opóźnieniu ZUS należy najpierw zastosować klasyczne ponaglenie z Kodeksu postępowania administracyjnego, a następnie skargę na bezczynność do wojewódzkiego sądu administracyjnego.
W typowych sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych takie podejście może być błędne.
Ustawodawca przewidział tutaj szczególną drogę sądową. Zarówno art. 83 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, jak i art. 477⁹ § 4 Kodeksu postępowania cywilnego pozwalają odwołać się do sądu z powodu samego niewydania decyzji przez organ rentowy.
Nie oznacza to, że nie można wcześniej kontaktować się z ZUS, występować o wyjaśnienia czy składać pisma dotyczące sposobu prowadzenia sprawy. Takie działania mogą być przydatne. Nie należy jednak utożsamiać ich z właściwym środkiem sądowym przysługującym w razie niewydania decyzji.
Warto też pamiętać, że nie każda sprawa rozpoznawana przez ZUS podlega identycznemu trybowi. Przepisy przewidują wyjątki, między innymi w niektórych sprawach dotyczących świadczeń przyznawanych w drodze wyjątku czy umorzenia należności z tytułu składek. W takich przypadkach ścieżka zaskarżenia może wyglądać inaczej.
Czy ZUS może przedłużyć termin wydania decyzji?
Samo skomplikowanie sprawy nie daje organowi prawa do pozostawienia wniosku bez rozpoznania przez nieograniczony czas.
Jeżeli do postępowania stosowane są przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, organ powinien informować stronę o niezałatwieniu sprawy w terminie, podać przyczynę zwłoki oraz wskazać nowy termin jej zakończenia. Art. 36 KPA przewiduje taki obowiązek również wtedy, gdy opóźnienie powstało z przyczyn niezależnych od organu.
Otrzymanie informacji o przedłużeniu postępowania nie oznacza jednak automatycznie, że zainteresowany traci możliwość korzystania ze szczególnych środków przewidzianych w przepisach dotyczących ubezpieczeń społecznych.
ZUS nie odpowiada od kilku miesięcy – czy trzeba nadal czekać?
Nie ma obowiązku biernego oczekiwania na decyzję przez wiele miesięcy.
Jeżeli spełnione są przesłanki wynikające z art. 477⁹ § 4 KPC, po upływie dwóch miesięcy od prawidłowego zgłoszenia roszczenia możliwe jest wniesienie odwołania z powodu niewydania decyzji.
Warto szczególnie rozważyć takie działanie, gdy:
- ZUS od dłuższego czasu nie podejmuje widocznych czynności,
- organ nie wyjaśnia przyczyn opóźnienia,
- wszystkie wymagane dokumenty zostały już przekazane,
- od rozstrzygnięcia zależy wypłata świadczenia lub sytuacja finansowa zainteresowanego,
- kolejne próby uzyskania informacji nie przynoszą rezultatu.
Czy odwołanie od niewydania decyzji ZUS jest płatne?
Wniesienie odwołania w sprawie z zakresu ubezpieczeń społecznych co do zasady nie wymaga od ubezpieczonego uiszczenia opłaty sądowej za samo wszczęcie postępowania.
Trzeba jednak odróżnić brak opłaty od odwołania od wszystkich możliwych kosztów postępowania. W zależności od przebiegu sprawy mogą pojawić się na przykład koszty związane z korzystaniem z profesjonalnego pełnomocnika albo rozliczeniem kosztów zastępstwa procesowego.
Czy brak decyzji oznacza, że ZUS przyznał świadczenie?
Co do zasady – nie.
Samo przekroczenie terminu przez ZUS nie oznacza automatycznego przyznania emerytury, renty, zasiłku czy innego świadczenia.
Istnieją szczególne procedury, w których brak rozstrzygnięcia w ustawowym terminie może powodować konkretny skutek prawny. Przykładowo przy pisemnej interpretacji ZUS dla przedsiębiorcy niewydanie interpretacji w ciągu 30 dni od otrzymania kompletnego i opłaconego wniosku powoduje, że przedstawione przez przedsiębiorcę stanowisko uznaje się za prawidłowe. Jest to jednak rozwiązanie szczególne i nie można przenosić go na wszystkie postępowania przed ZUS.
Najczęstsze pytania dotyczące niewydania decyzji przez ZUS
Po jakim czasie można odwołać się, jeśli ZUS nie wydaje decyzji?
W typowej sprawie z zakresu ubezpieczeń społecznych odwołanie z powodu niewydania decyzji można wnieść po upływie dwóch miesięcy od dnia prawidłowego zgłoszenia roszczenia. Po upływie tego terminu odwołanie można wnieść w każdym czasie, dopóki decyzja nie została wydana.
Czy trzeba czekać na decyzję odmowną ZUS?
Nie. Przepisy wprost przewidują możliwość odwołania do sądu również wtedy, gdy ZUS w ogóle nie wydał decyzji.
Czy można zadzwonić do ZUS i poprosić o przyspieszenie sprawy?
Tak. Kontakt z ZUS może pomóc ustalić, na jakim etapie znajduje się postępowanie. Przy dłuższym opóźnieniu warto jednak korzystać również z komunikacji pisemnej, która pozostawia dowód podejmowanych działań.
Czy odwołanie składa się bezpośrednio w sądzie?
Co do zasady pismo kieruje się do właściwego sądu pracy i ubezpieczeń społecznych, ale składa za pośrednictwem właściwej jednostki ZUS.
Czy sąd może sam przyznać świadczenie?
W przypadku uwzględnienia odwołania od niewydania decyzji sąd może zobowiązać ZUS do wydania decyzji w określonym terminie albo – jeżeli istnieją ku temu podstawy – orzec co do istoty sprawy.
ZUS przekroczył termin – brak decyzji nie oznacza, że nic nie można zrobić
Długotrwały brak decyzji ZUS może utrudniać dochodzenie świadczeń, prowadzenie działalności lub uporządkowanie swojej sytuacji ubezpieczeniowej. Przepisy nie pozostawiają jednak zainteresowanego bez ochrony.
W pierwszej kolejności warto sprawdzić datę złożenia wniosku, kompletność dokumentacji oraz korespondencję z ZUS. Jeżeli organ nie wydał decyzji mimo upływu dwóch miesięcy od prawidłowego zgłoszenia roszczenia, w typowej sprawie z zakresu ubezpieczeń społecznych można rozważyć odwołanie od niewydania decyzji do właściwego sądu pracy i ubezpieczeń społecznych.
Nie trzeba więc czekać bez końca na rozstrzygnięcie. W określonych sytuacjach to zainteresowany może podjąć działanie, które zmusi organ do zajęcia stanowiska albo doprowadzi do rozpoznania sprawy przez sąd.
radca prawny Katarzyna Klemba
Specjalistka w zakresie prawa pracy i spraw ZUS. Dzięki wieloletniemu doświadczeniu i licznym sukcesom zawodowym cieszy się zaufaniem klientów i opinią jednej z najlepszych prawniczek w kraju.
Potrzebujesz pomocy? Skontaktuj się z nami!
Zajrzyj też na nasze inne blogi!
