Porozumienie stron czy wypowiedzenie – co jest korzystniejsze dla pracownika
Nie ma jednej odpowiedzi dobrej dla każdego pracownika. Czasem porozumienie stron naprawdę jest wygodniejsze, bo pozwala szybko zakończyć zatrudnienie i spokojnie ustalić datę odejścia. W innych sytuacjach znacznie bezpieczniejsze jest zwykłe wypowiedzenie, bo daje okres wypowiedzenia, prawo do odwołania do sądu pracy i lepszą pozycję przy ubieganiu się o zasiłek dla bezrobotnych. Żeby wybrać dobrze, trzeba patrzeć nie na samą nazwę dokumentu, ale na skutki prawne i praktyczne. Kodeks pracy rozróżnia rozwiązanie umowy za porozumieniem stron oraz rozwiązanie za wypowiedzeniem, a PIP i urzędy pracy pokazują wyraźnie, że dla pracownika to nie są rozwiązania równoważne.
Z tego artykułu dowiesz się:
- czym różni się porozumienie stron od wypowiedzenia
- kiedy porozumienie stron może być korzystniejsze
- kiedy lepiej nie rezygnować z wypowiedzenia
- jak oba tryby wpływają na okres zakończenia pracy
- co z prawem do odwołania do sądu pracy
- jak wygląda kwestia dni na poszukiwanie pracy
- kiedy sposób rozwiązania umowy wpływa na zasiłek dla bezrobotnych
- jakie pułapki najczęściej szkodzą pracownikowi
Na czym polega porozumienie stron, a na czym wypowiedzenie?
Porozumienie stron to sposób rozwiązania umowy oparty na zgodnych oświadczeniach woli pracownika i pracodawcy. Muszą się na nie zgodzić obie strony. Z inicjatywą może wyjść zarówno pracownik, jak i pracodawca, a samo porozumienie może być zawarte nawet ustnie, choć dla celów dowodowych zdecydowanie lepiej zrobić to na piśmie. Strony same ustalają, kiedy umowa się kończy, a jeśli nie wskażą terminu, rozwiązuje się ona w dniu zawarcia porozumienia.
Wypowiedzenie działa inaczej. To jednostronne oświadczenie jednej ze stron. Nie trzeba zgody drugiej strony, żeby było skuteczne. Jeżeli pracownik składa wypowiedzenie, pracodawca nie może go zablokować. Jeżeli wypowiedzenie składa pracodawca, musi spełnić dodatkowe warunki formalne, a przy umowach na czas określony i nieokreślony powinien wskazać przyczynę uzasadniającą wypowiedzenie oraz pouczyć pracownika o prawie odwołania do sądu pracy.
Najkrócej różnica wygląda tak:
Kryterium | Porozumienie stron | Wypowiedzenie |
Czy potrzebna jest zgoda drugiej strony | tak | nie |
Kto decyduje o dacie zakończenia pracy | obie strony wspólnie | wynika z przepisów o okresie wypowiedzenia albo z treści wypowiedzenia zgodnej z prawem |
Czy pracodawca musi podać przyczynę | nie w samym porozumieniu | tak przy wypowiedzeniu przez pracodawcę umowy na czas określony i nieokreślony |
Czy pracownik ma typowe odwołanie do sądu pracy | co do zasady nie | tak |
Czy są dni na poszukiwanie pracy | nie | tak, ale tylko przy wypowiedzeniu przez pracodawcę i co najmniej 2-tygodniowym okresie wypowiedzenia |
To zestawienie dobrze pokazuje, że porozumienie stron daje większą swobodę, a wypowiedzenie daje większą ochronę.
Kiedy porozumienie stron może być korzystniejsze dla pracownika?
Porozumienie stron najczęściej wygrywa wtedy, gdy pracownikowi zależy na czasie i elastyczności. Jeżeli znalazł już nową pracę i nie chce czekać do końca okresu wypowiedzenia, porozumienie pozwala ustalić wcześniejszą datę zakończenia umowy. To bywa bardzo wygodne także wtedy, gdy strony chcą rozstać się spokojnie i bez sporu o przyczynę rozwiązania stosunku pracy. Porozumienie stron jest najmniej konfliktowym sposobem zakończenia umowy.
W praktyce porozumienie stron może być korzystne zwłaszcza wtedy, gdy:
- pracownik chce odejść szybciej niż pozwala na to okres wypowiedzenia
- nowy pracodawca oczekuje szybkiego rozpoczęcia pracy
- strony chcą uzgodnić konkretną, dogodną datę zakończenia zatrudnienia
- pracownik negocjuje dodatkowe warunki rozstania, na przykład zwolnienie z obowiązku świadczenia pracy, ustalenia organizacyjne albo treść dokumentów końcowych
Właśnie ta elastyczność jest największą zaletą porozumienia. Trzeba jednak pamiętać, że wygoda nie zawsze oznacza bezpieczeństwo.
Kiedy wypowiedzenie bywa korzystniejsze dla pracownika?
Wypowiedzenie jest zwykle korzystniejsze wtedy, gdy pracownik chce zachować ochronę, czas i możliwość reakcji. Przy wypowiedzeniu przez pracodawcę pojawia się okres wypowiedzenia, a pracownik zyskuje czas na szukanie nowej pracy, przygotowanie finansowe i ocenę, czy decyzja pracodawcy była zgodna z prawem. Kodeks pracy daje też możliwość odwołania od wypowiedzenia do sądu pracy, a termin na wniesienie odwołania wynosi 21 dni od doręczenia pisma wypowiadającego umowę.
Wypowiedzenie przez pracodawcę często jest korzystniejsze, gdy:
- pracownik nie chce tracić okresu wypowiedzenia
- chce zachować prawo do odwołania do sądu pracy
- pracodawca powinien wskazać przyczynę wypowiedzenia i ją udowodnić
- pracownik chce mieć mocniejszą pozycję przy ubieganiu się o zasiłek dla bezrobotnych
- istotne są dni wolne na poszukiwanie pracy
To właśnie dlatego pracownik nie powinien automatycznie podpisywać porozumienia tylko dlatego, że pracodawca mówi, że tak będzie szybciej i lepiej dla wszystkich. Dla pracodawcy często rzeczywiście tak jest. Dla pracownika już nie zawsze.
Okres wypowiedzenia a porozumienie stron – gdzie pracownik zyskuje, a gdzie traci?
Największa praktyczna różnica dotyczy czasu. Przy wypowiedzeniu umowa rozwiązuje się z upływem okresu wypowiedzenia, którego długość wynika z kodeksu pracy. Przy porozumieniu stron tego bezpiecznika nie ma. Strony mogą ustalić dowolny termin, również bardzo szybki. To może być zaletą, ale też pułapką, jeśli pracownik podpisuje dokument bez spokojnego policzenia, ile faktycznie traci.
W praktyce warto sobie zadać kilka pytań:
- czy naprawdę chcę odejść szybciej
- czy mam już nowe źródło dochodu
- czy bardziej potrzebuję elastyczności, czy ochrony
- czy skrócenie czasu pracy jest dla mnie realną korzyścią, czy raczej ustępstwem na rzecz pracodawcy
Jest jeszcze ważny wariant pośredni. Po dokonanym wypowiedzeniu strony mogą porozumieć się co do skrócenia okresu wypowiedzenia. W takiej sytuacji sposób rozwiązania umowy się nie zmienia – to nadal wypowiedzenie przez pracodawcę, a nie porozumienie stron. To bardzo korzystne rozwiązanie dla pracownika, bo może dać szybsze odejście bez utraty charakteru wypowiedzenia.
Prawo do odwołania – tu wypowiedzenie ma dużą przewagę
To jeden z najmocniejszych argumentów za ostrożnością przy podpisywaniu porozumienia. Kodeks pracy nie przewiduje odwołania od rozwiązania umowy o pracę za porozumieniem stron. Przy wypowiedzeniu sytuacja jest odwrotna – pracownik może wnieść odwołanie do sądu pracy, a przepisy dają mu na to 21 dni od doręczenia pisma. Jeżeli sąd uzna, że wypowiedzenie było nieuzasadnione albo naruszało przepisy o wypowiadaniu umów o pracę, może orzec o bezskuteczności wypowiedzenia, a jeśli umowa już się rozwiązała – o przywróceniu do pracy albo odszkodowaniu.
To oznacza w praktyce:
- przy wypowiedzeniu pracownik zachowuje drogę do sądu pracy
- przy porozumieniu stron pracownik nie może się od niego odwołać
- pracownik podpisujący porozumienie zwykle rezygnuje z bardzo ważnego instrumentu ochronnego
Są wyjątki, ale nie są one standardową ścieżką. PIP wyjaśnia, że wyjątkowo można próbować podważać porozumienie na podstawie przepisów kodeksu cywilnego o wadach oświadczenia woli, na przykład przy istotnym błędzie, podstępie albo bezprawnej groźbie. Typowym przykładem może być sytuacja, gdy pracownica podpisała porozumienie, nie wiedząc, że jest w ciąży. To jednak dużo trudniejsza droga niż zwykłe odwołanie od wypowiedzenia.
Nie wiesz jak rozwiązać umowę? Skontaktuj się z nami!
Dni na poszukiwanie pracy – tylko przy wypowiedzeniu przez pracodawcę
To bardzo praktyczna korzyść, o której pracownicy często zapominają. Płatne zwolnienie na poszukiwanie pracy przysługuje tylko wtedy, gdy umowę wypowiedział pracodawca i to co najmniej z 2-tygodniowym okresem wypowiedzenia. Rozwiązanie umowy za porozumieniem stron nie daje takiego prawa, niezależnie od tego, kto wyszedł z inicjatywą.
Jeżeli więc dla pracownika ważne jest kilka dodatkowych dni na rozmowy kwalifikacyjne, formalności i spokojne szukanie nowej pracy, to zwykłe wypowiedzenie przez pracodawcę może być rozwiązaniem wyraźnie korzystniejszym niż porozumienie stron. Z punktu widzenia codziennego życia to nie jest drobiazg, tylko realna przewaga.
Zasiłek dla bezrobotnych – tutaj sposób zakończenia umowy naprawdę ma znaczenie
To kolejny obszar, w którym porozumienie stron często przegrywa z wypowiedzeniem przez pracodawcę. Co do zasady zasiłek dla bezrobotnych przysługuje od dnia rejestracji, gdy umowa została rozwiązana przez pracodawcę z zachowaniem okresu wypowiedzenia albo zakończyła się z upływem czasu, na jaki była zawarta. Natomiast przy rozwiązaniu umowy na mocy porozumienia stron lub za wypowiedzeniem przez pracownika zasiłek zwykle przysługuje dopiero po 90 dniach karencji, a okres pobierania świadczenia ulega o ten czas skróceniu.
Są jednak ważne wyjątki. Zasiłek może przysługiwać od dnia rejestracji także przy porozumieniu stron, jeżeli porozumienie nastąpiło z powodu:
- upadłości pracodawcy
- likwidacji pracodawcy
- zmniejszenia zatrudnienia z przyczyn dotyczących zakładu pracy
- zmiany miejsca zamieszkania pracownika
To w praktyce oznacza jedną prostą zasadę:
- jeśli rozstanie następuje z inicjatywy pracodawcy – sytuacja zasiłkowa jest zwykle korzystniejsza
- jeśli pracownik sam wypowiada umowę albo podpisuje zwykłe porozumienie stron – trzeba liczyć się z 90-dniową karencją
- jeśli porozumienie stron ma konkretną przyczynę wskazaną w przepisach – sytuacja może być lepsza
Właśnie dlatego podpisując porozumienie, warto patrzeć nie tylko na ostatni dzień pracy, ale również na to, co wydarzy się miesiąc czy dwa później.
Szczególna ochrona pracownika – porozumienie stron może ją obejść
To jeden z najbardziej niedocenianych problemów. Na mocy porozumienia stron można rozwiązać każdą umowę o pracę, niezależnie od ochrony przysługującej pracownikowi. W praktyce dotyczy to między innymi pracownika na zwolnieniu lekarskim, pracownicy w ciąży, pracownika na urlopie czy działacza związkowego. Przy zwykłym wypowiedzeniu przez pracodawcę część tych osób korzysta z ochrony. Przy porozumieniu stron ta ochrona może zostać wyłączona, bo strony zgodnie decydują o rozwiązaniu umowy.
To nie znaczy, że porozumienie stron jest zawsze złe. Oznacza tylko, że pracownik szczególnie chroniony nie powinien podpisywać go odruchowo. W takich sytuacjach porozumienie bywa dla pracodawcy bardzo wygodnym sposobem ominięcia ograniczeń, które działałyby przy wypowiedzeniu. Dla pracownika to sygnał, że trzeba dokładnie ocenić skutki, zanim złoży podpis.
Kiedy porozumienie stron naprawdę może się opłacać?
Porozumienie stron ma sens, gdy pracownik świadomie coś w zamian zyskuje. Sama szybkość nie zawsze jest wystarczającą korzyścią. W praktyce warto myśleć o nim pozytywnie wtedy, gdy:
- nowa praca czeka od konkretnej daty
- pracownikowi zależy na szybkim odejściu
- udało się uzgodnić korzystny termin rozwiązania umowy
- warunki rozstania są spokojne i przewidywalne
- pracownik nie potrzebuje ochrony z okresu wypowiedzenia ani późniejszego odwołania
Najbardziej racjonalne porozumienie to takie, które nie jest tylko wygodą dla pracodawcy. Powinno dawać pracownikowi konkretny plus – czas, lepszą organizację przejścia, uniknięcie konfliktu albo możliwość szybszego wejścia do nowego miejsca pracy.
Kiedy lepiej nie podpisywać porozumienia od razu?
Największa ostrożność jest potrzebna wtedy, gdy:
- pracownik nie ma jeszcze nowej pracy
- liczy na zasiłek dla bezrobotnych bez karencji
- chce zachować możliwość odwołania do sądu pracy
- podlega szczególnej ochronie
- nie rozumie wszystkich skutków dokumentu
- pracodawca naciska na szybki podpis bez czasu do namysłu
W takich sytuacjach porozumienie stron bardzo często okazuje się mniej korzystne niż wypowiedzenie. Szczególnie wtedy, gdy pracodawca przedstawia je jako formalność albo twierdzi, że to dla dobra pracownika, ale nie daje niczego konkretnego w zamian. Prawnie warto wtedy spojrzeć na sprawę chłodno i sprawdzić, czy nie lepiej zachować tryb wypowiedzenia albo przynajmniej po wypowiedzeniu negocjować skrócenie okresu za porozumieniem stron.
Najkrótsza odpowiedź – co jest korzystniejsze?
To zależy od celu pracownika.
Porozumienie stron bywa korzystniejsze, gdy:
- liczy się szybkie odejście
- jest nowa praca
- strony naprawdę ustalają coś wspólnie
- pracownik świadomie godzi się na brak okresu wypowiedzenia i brak typowego odwołania
Wypowiedzenie bywa korzystniejsze, gdy:
- ważna jest ochrona prawna
- liczy się okres wypowiedzenia
- potrzebne są dni na poszukiwanie pracy
- istotne jest prawo do odwołania do sądu pracy
- znaczenie ma korzystniejsza sytuacja przy zasiłku dla bezrobotnych
- pracownik jest objęty szczególną ochroną
Podsumowanie
Porozumienie stron i wypowiedzenie to dwa różne narzędzia, które służą różnym celom. Porozumienie daje swobodę i szybkość, ale często oznacza też mniej ochrony dla pracownika. Wypowiedzenie jest bardziej formalne, ale zwykle lepiej zabezpiecza interesy pracownika, bo daje okres wypowiedzenia, możliwość odwołania do sądu pracy, dni na poszukiwanie pracy i często korzystniejszą sytuację przy zasiłku dla bezrobotnych. Największy błąd polega na traktowaniu porozumienia stron jako neutralnej formalności. Ono bywa bardzo dobre, ale tylko wtedy, gdy pracownik wie, co zyskuje i czego się zrzeka. Jeżeli tego bilansu nie ma, zwykłe wypowiedzenie często okazuje się bezpieczniejszym rozwiązaniem.
FAQ
Czy porozumienie stron jest zawsze lepsze dla pracownika?
Nie. Bywa lepsze, gdy pracownik chce odejść szybko i ma z tego realną korzyść. Bywa gorsze, gdy traci okres wypowiedzenia, prawo do odwołania albo korzystniejsze zasady przy zasiłku.
Czy od porozumienia stron można odwołać się do sądu pracy?
Co do zasady nie. Kodeks pracy nie przewiduje odwołania od rozwiązania umowy o pracę za porozumieniem stron. Wyjątkowo można próbować powoływać się na wady oświadczenia woli, na przykład błąd, podstęp albo bezprawną groźbę.
Czy przy wypowiedzeniu przez pracodawcę można iść do sądu pracy?
Tak. Pracownik może odwołać się do sądu pracy w ciągu 21 dni od doręczenia pisma wypowiadającego umowę o pracę.
Czy porozumienie stron daje dni na poszukiwanie pracy?
Nie. Płatne zwolnienie na poszukiwanie pracy przysługuje tylko wtedy, gdy umowę wypowiada pracodawca i okres wypowiedzenia wynosi co najmniej 2 tygodnie.
Czy porozumienie stron wpływa na zasiłek dla bezrobotnych?
Tak. Co do zasady przy porozumieniu stron zasiłek przysługuje dopiero po 90 dniach karencji, chyba że porozumienie nastąpiło z określonych przyczyn, na przykład z powodu likwidacji pracodawcy, zmniejszenia zatrudnienia albo zmiany miejsca zamieszkania.
radca prawny Katarzyna Klemba
Specjalistka w zakresie prawa pracy i spraw ZUS. Dzięki wieloletniemu doświadczeniu i licznym sukcesom zawodowym cieszy się zaufaniem klientów i opinią jednej z najlepszych prawniczek w kraju.
Potrzebujesz pomocy? Skontaktuj się z nami!
Zajrzyj też na nasze inne blogi!
